Opłata za kubek na wynos. Za co naprawdę płacisz

Kawa na wynos, zupa w plastikowym pojemniku, sałatka z lady. Przy każdej takiej rzeczy płacisz 20 albo 25 groszy więcej, nawet jeśli tego nie widać na paragonie. To nie napiwek ani pomysł lokalu, tylko opłata z ustawy, obowiązująca od 1 stycznia 2024 roku. I najciekawsze: te pieniądze nie zostają w kawiarni.

Ile wynosi opłata za kubek

Stawki ustalił minister klimatu i środowiska w rozporządzeniu z 7 grudnia 2023 roku:

• 20 groszy za jednorazowy kubek na napoje, razem z pokrywką,
• 25 groszy za jednorazowy pojemnik na jedzenie, z wieczkiem albo bez.

To kwoty minimalne. Lokal nie może pobrać mniej, a do opłaty dochodzi jeszcze VAT. Może za to wziąć więcej: według doniesień z sierpnia 2024 roku McDonald's w Polsce dolicza 30 groszy za każdy jednorazowy kubek. Kubek z pokrywką to jedna opłata, ale każdy pojemnik liczy się osobno. Jeśli więc bierzesz zupę i drugie danie w dwóch pudełkach, zapłacisz dwa razy.

Za co dokładnie płacisz

Opłata dotyczy kubków i pojemników z plastiku. Według ministerstwa wystarczy, że są z niego zrobione choćby częściowo. Dlatego opłata obejmuje też opakowania z bioplastiku, na przykład z PLA, oraz większość papierowych kubków na kawę, bo od środka mają plastikową warstwę. Na takich kubkach często widać unijne oznaczenie z żółwiem i napisem, że produkt zawiera plastik.

Liczy się też to, co jest w środku. Opłata dotyczy jedzenia i napojów gotowych do spożycia od razu, na miejscu albo na wynos. Nie ma znaczenia, czy kupujesz przy ladzie, w automacie, czy przez internet. Opłaty nie ma za to w kilku przypadkach:

• jogurt, margaryna i inne produkty zapakowane fabrycznie, bo za nie płaci producent na innych zasadach,
• zupka instant czy płatki, które trzeba zalać wodą albo mlekiem,
• jedzenie, które trzeba jeszcze ugotować albo podgrzać.

Umyte, obrane czy pokrojone owoce to według ministerstwa wciąż jedzenie gotowe do spożycia, więc plastikowy pojemnik z kawałkami arbuza też kosztuje 25 groszy więcej.

Dlaczego opłaty czasem nie widać na paragonie

Bo nie musi tam być osobno. Ministerstwo wyjaśnia, że opłatę można wliczyć w cenę napoju albo dania i nie trzeba jej wypisywać jako oddzielnej pozycji. Dlatego w jednej kawiarni zobaczysz na paragonie linijkę z opłatą za kubek, a w drugiej cena kawy na wynos będzie po prostu o te 20 groszy wyższa. VAT od opłaty liczy się według tej samej stawki co od kawy czy jedzenia, które kupujesz.

Dokąd trafiają pieniądze

Tu jest najważniejsza różnica między opłatą za kubek a na przykład opłatą serwisową. Lokal nie może zatrzymać tych pieniędzy. Całą zebraną kwotę musi wpłacić na osobne konto marszałka województwa do 15 marca następnego roku. Prowadzi też ewidencję wydanych kubków i pojemników. Ministerstwo Finansów uznaje, że w podatku dochodowym ta opłata nie jest dla firmy nawet przychodem.

Celem przepisów nie jest więc zarobek, tylko zniechęcenie do jednorazowego plastiku. Te 20 groszy ma sprawić, że następnym razem pomyślisz o kubku wielorazowym.

Czy można nie płacić

Można, jeśli nie bierzesz jednorazowego plastiku. Od 1 lipca 2024 roku lokale, które pobierają opłatę, muszą też mieć opakowania zastępcze: bez plastiku albo wielorazowe. Jeśli dostaniesz kawę w porcelanowej filiżance na miejscu albo w kubku wielorazowym, ta opłata Cię nie dotyczy.

Z własnym kubkiem jest różnie. Przepisy, jak opisuje je ministerstwo, nie mówią, że lokal musi nalać do niego kawy. To decyzja kawiarni, więc najlepiej zapytać przy ladzie.

Od nas

Opłata za kubek wynika wprost z ustawy, ma stałą minimalną stawkę i trafia na konto marszałka województwa, a nie do lokalu. Z opłatą serwisową jest inaczej. O tym, kiedy restauracja może doliczyć serwis, piszemy w tekście Czy opłata serwisowa jest legalna, a o tym, jak ludzie reagują na 20 procent dopisane drobnym drukiem w menu, w tekście Polacy mają dość opłat serwisowych. Jeśli lokal doliczył Ci coś bez uprzedzenia, sprawdź go na mapie opłat serwisowych albo dodaj zgłoszenie.

Źródła: odpowiedzi Ministerstwa Klimatu i Środowiska na pytania o produkty jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych; komunikat Wojewódzkiego Inspektoratu Inspekcji Handlowej we Wrocławiu z 20 września 2024 roku; ustawa o obowiązkach przedsiębiorców w zakresie gospodarowania niektórymi odpadami oraz o opłacie produktowej (art. 3b, dodany nowelizacją z 14 kwietnia 2023 roku) i rozporządzenie ministra klimatu i środowiska z 7 grudnia 2023 roku; stawka w McDonald's za android.com.pl z 20 sierpnia 2024 roku, który powołuje się na Business Insidera. Wszystko w naszej parafrazie.