Doliczyli ci opłatę serwisową bez uprzedzenia? Nie musisz jej płacić

Kelner kładzie rachunek, a na dole pozycja, której nikt nie zapowiadał: serwis 10 procent. Płacisz, bo nie będziesz robił sceny przy stoliku o dwadzieścia złotych. I dokładnie na to liczy lokal, który o tej opłacie nie uprzedził.

Tyle że on jest w tej sytuacji na słabszej pozycji niż myślisz. Właśnie przypomniała o tym Inspekcja Handlowa, podsumowując pierwsze półrocze kontroli w gastronomii. Sprawdziła 317 restauracji, barów i pizzerii w całej Polsce. Nieprawidłowości znalazła w 254 z nich, czyli w 80 procentach. Wszystkie te lokale trafiły, z nazwą i adresem, do dokumentu o nazwie "Wykaz zakwestionowanych lokali", opublikowanego 31 lipca.

Nas ta kontrola interesuje szczególnie, bo od marca prowadzimy mapę opłat serwisowych, na której goście z całej Polski zgłaszają lokale dopisujące takie pozycje do rachunku. Wyniki inspekcji czytamy więc jak urzędowe potwierdzenie tego, co od pół roku spływa do nas w zgłoszeniach.

Opłata serwisowa: musisz o niej wiedzieć, zanim zamówisz

Z całego komunikatu najbardziej interesuje nas jedno zdanie, bo dotyczy dokładnie tego, co od marca zbieramy na mapie. Inspekcja przypomina, że "informacje o dodatkowych opłatach, za serwis czy opakowanie na wynos, powinny być podane jasno, czytelnie i jednoznacznie przed złożeniem zamówienia".

Czyli nie drobnym drukiem na ostatniej stronie karty. Nie ustnie przy płaceniu. Nie w regulaminie wywieszonym przy toalecie. Masz wiedzieć wcześniej, bo dopłata jest częścią ceny, a cenę poznaje się przed zamówieniem, nie po nim. Jeśli pierwszy raz widzisz opłatę serwisową na paragonie, to nie jest niezręczna sytuacja, tylko naruszenie.

Czego szukali inspektorzy

Kontrola nie polegała na oglądaniu kuchni. Inspektorzy robili zwykłe zakupy kontrolne, czyli zamawiali jak normalny gość, a potem sprawdzali trzy rzeczy: czy dostali to, co zamówili, czy porcja waży tyle, ile obiecuje karta, i czy cena oraz ilość były podane jasno przed zamówieniem.

Najczęstsze naruszenie, stwierdzone w 60 procentach przypadków, brzmi nudno, a uderza prosto w portfel: brak informacji o ilości potrawy lub napoju albo brak cennika w ogóle. Jeśli w karcie nie ma gramatury, nie sprawdzisz, czy porcja jest pełna, ani nie porównasz ceny z lokalem obok.

Co znaleźli: nektar zamiast soku, waga "typu domowego", brakujące gramy

Sam wykaz czyta się jak katalog patentów na drobne oszczędności kosztem gościa. Kilka przykładów wprost z dokumentu:

• w restauracji w Ustce dwie porcje dorsza ważyły po 260 gramów zamiast deklarowanych 310, a porcje frytek były o 20 gramów lżejsze niż w menu,
• w lokalu w Jastrzębiej Górze zamiast zadeklarowanej w karcie lampki wina o pojemności 150 ml gość dostał 130 ml,
• w kilku lokalach zamiast soku z czarnej porzeczki podawano nektar, a w jednym z toruńskich pubów sok porzeczkowy wbito na paragon jako napój żurawinowy,
• w restauracji w Grajewie inspektorzy trafili na przeterminowany napój i brak informacji o ilości przy 63 rodzajach potraw i napojów,
• w lokalu w Kolnie ilość przy 30 pozycjach określono słowem "około",
• w kilku miejscach do ważenia porcji używano wag "typu domowego", czyli przyrządów bez legalizacji.

Kontrole działają. Tylko nic z tego nie wynika

Rok wcześniej wyglądało to niemal identycznie. W czerwcu 2025 roku UOKiK ogłosił wyniki poprzedniej kontroli gastronomii: 626 sprawdzonych lokali i nieprawidłowości w 75 procentach z nich. Lista grzechów była ta sama co teraz, czyli brak cennika, brak gramatur, zaniżone porcje, składniki inne niż w karcie.

Przez rok odsetek nie spadł, tylko urósł z 75 do 80 procent. Wniosek nasuwa się sam - samo wykrywanie niczego nie zmieni.

Powód widać, gdy zestawić kontrole ze skalą rynku. Według GUS w 2024 roku w Polsce działało około 101,5 tysiąca placówek gastronomicznych. Inspekcja sprawdziła w pół roku 317 z nich, czyli mniej więcej trzy lokale na tysiąc. W tym tempie na wizytę inspektora trzeba by czekać ponad sto pięćdziesiąt lat, a przez ten czas restauracja zdąży zmienić kartę, właściciela i szyld.

Dla lokalu, który dopisuje pozycje do rachunku bez uprzedzenia, to prosta kalkulacja ryzyka: szansa, że trafi akurat na niego, jest bliska zeru.

Nasza mapa pokazuje to samo

Na starcie słyszeliśmy, że robimy aferę z niczego. Dziś na mapie jest 440 lokali doliczających opłaty do rachunku, zgłoszonych przez gości z całej Polski. W około 11 procentach z nich zgłaszający zaznaczyli, że nie uprzedziła ich o tym ani karta, ani obsługa, a o doliczonej pozycji dowiedzieli się dopiero z paragonu. To dokładnie ten typ naruszenia, który wytykają inspektorzy.

Można powiedzieć: pewnie było w karcie, tylko gość nie doczytał. Czasem pewnie tak właśnie jest. Tyle że przy części lokali to samo zgłasza kilka niezależnych osób, a kolejni potwierdzają to głosami pod wpisem. Trudno przyjąć, że wszyscy naraz są nieuważni. Rzecz w tym, że ciężar w ogóle nie powinien leżeć po stronie gościa. To lokal powinien mieć interes w tym, żeby powiedzieć wprost, ile doliczy, bo inaczej sam ściąga na siebie problemy. Wchodzimy do restauracji coś zjeść, a nie prowadzić śledztwo z lupą nad ostatnią stroną karty.

Skala problemu w naszych danych wygląda tak: wśród 390 lokali z podaną stawką 84 procent liczy równe 10 procent, ale 18 lokali bierze 15 procent i więcej, z rekordem na poziomie 30 procent wartości rachunku. 103 lokale mają wpisany próg grupowy, po przekroczeniu którego opłata nalicza się automatycznie, najczęściej od 4-6 osób, czyli jedna rodzina z dziećmi.

Absurdy z paragonów, których żadna kontrola nie wyłapie

Inspekcja sprawdza cenniki i gramatury. Ale w zgłoszeniach gości na naszej mapie widać praktyki, które trudno w ogóle zaklasyfikować:

• serwis doliczony za to, że rozmowa z kelnerem toczyła się po angielsku,
• dzieci, nawet półroczne, wliczane do progu grupowego, od którego startuje opłata,
• 35 zł za rozbicie jednego rachunku na kilka osób,
• opłata serwisowa tłumaczona przez obsługę słowami "bo weekend",
• serwis opisany w karcie jako "dobrowolny", doliczany do każdego rachunku z automatu,
• 12,5% dopisane do rachunku jednoosobowego stolika.

Co zrobić, gdy opłata pojawia się dopiero na paragonie

1. Zakwestionuj na miejscu. Skoro nie było jasnej informacji przed zamówieniem, poproś o korektę rachunku. Masz do tego prawo.
2. Reklamuj. Usługa gastronomiczna podlega reklamacji jak każda inna. Jak to zrobić krok po kroku, opisaliśmy w poradniku o opłacie serwisowej.
3. Zgłoś lokal na mapie. Twoje zgłoszenie zobaczą kolejni goście, zanim usiądą przy stoliku. Inspektorzy sprawdzili 317 lokali przez pół roku, w Polsce działa ich kilkadziesiąt tysięcy. Mapa dociera tam, gdzie kontrola nie dotrze.

Przeczytaj też: Paragon grozy to nie wszystko. Nad morzem do rachunku dochodzi jeszcze opłata serwisowa →