Opłata serwisowa w Polsce. Zebraliśmy 280 restauracji, w których rachunek bywa wyższy, niż myślisz

Dziesięć procent, którego nie ustanowił nikt

Jeśli w polskiej restauracji doliczą ci serwis, niemal na pewno będzie to równe 10 procent. Spośród 235 lokali w naszej bazie, które podają konkretną stawkę, dokładnie tyle nalicza 197 z nich - 84 procent. Żaden przepis tego nie narzuca, żadna izba gospodarcza nie wydała wytycznej. Po prostu przyjęło się, że „tak się robi”, i kolejne lokale powielają tę samą liczbę. To nieformalny standard wymyślony przez samą branżę.

Drugą stawką jest 12,5 procent, którą stosuje 19 lokali, zwykle z wyższej półki. Wszystko powyżej to już margines: piętnastkę nalicza pięć restauracji, a pojedyncze miejsca schodzą poniżej standardu - aż do 5 procent. Różnica między tymi skrajnościami wydaje się niewielka, dopóki nie przeliczysz jej na rachunek za kolację dla kilku osób. I to przy założeniu, że w ogóle wiesz, że opłata jest naliczana - bo z tym, jak się okaże, bywa najgorzej.

Od pięciu do dwudziestu procent

Standard jest jeden, ale rozpiętość zaskakuje. Najniższą stawkę zgłoszono w poznańskim sushi barze Zindo - 5 procent. Najwyższą, jaką da się nazwać stawką serwisu, w gdyńskim Białym Króliku, do 20 procent - czterokrotność poznańskiego minimum i ten sam lokal, który według gości usuwa negatywne opinie z Google. Pomiędzy nimi mieści się cała reszta kraju, z grubą warstwą dziesiątek pośrodku.

Część lokali w ogóle nie operuje procentem, tylko kwotą. W gdańskim Sempre za sam podział rachunku doliczano 35 złotych od każdej części, a w poznańskiej LOLA Chinese dziesięć procent naliczono „za przyniesienie kieliszków”. Osobną kategorią są przypadki, których nie znajdziesz w żadnym menu: w krakowskim Yana Sushi gość zapłacił rachunek na 75 złotych dwusetką i, jak opisuje, dostał z powrotem tylko stówkę - reszta po prostu nie wróciła na stół. To już nie jest stawka, tylko zatrzymana reszta, ale z perspektywy portfela różnicy nie ma.

Niemowlę jako „kolejna osoba”

Tam, gdzie serwis zależy od liczby osób, wszystko sprowadza się do pytania: kto jest „osobą”? I to właśnie tutaj zgłoszenia z różnych miast brzmią najbardziej podobnie - a zarazem najtrudniej w nie uwierzyć. W warszawskim Beefy, żeby przy stole „uzbierała się” wymagana liczba gości, na rachunek wliczono sześciomiesięczne dziecko. W stołecznym Casa di Tuzza opłatę naliczono dwukrotnie rodzinie, w której obok dwojga dorosłych były dwie maluchy - w tym jedna poniżej roku - bo „w opinii knajpy” to grupa od czterech osób. W warszawskiej Mama Pho, w czasach gdy próg wynosił cztery osoby, do limitu policzono trzymiesięczne dziecko śpiące w wózku.

Najgorzej, gdy dowiadujesz się przy płaceniu

Gdyby opłata była jasno wydrukowana w menu, połowa pretensji by zniknęła. Problem w tym, że nie zawsze jest. 33 lokale w całej naszej bazie naliczają serwis bez czytelnej informacji - bez wzmianki w karcie, bez słowa od kelnera, czasem na osobnym, niefiskalnym kwitku. Gość orientuje się dopiero przy płaceniu, a bywa, że już po nim, jak relacjonuje zgłoszenie z warszawskiego Arirang: „dowiedziałam się dopiero po zapłaceniu i otrzymaniu rachunku, nigdzie nie było informacji”.

Do tego dochodzi kreatywność, której trudno nie podziwiać. Krakowskie Orzo do dziesięciu procent serwisu dokłada jeden procent „na podlewanie kwiatków”. W innym krakowskim lokalu serwis „od pięciu osób” doliczono parze, bo całą kolację rozmawiała po angielsku. A najdalej idzie poznański lokal Nie mów nikomu, w którym - jak opisują goście - nie wydano paragonu fiskalnego, a płatność przyjęto przelewem BLIK na prywatny numer. To już nie spór o serwis, tylko rachunek, który nie zostawia śladu w kasie.